Een eeuw geleden begon de 35mm fotografie. Deel 2: De strijd om het beste toestel. Leica versus Contax.

Zeiss antwoordt in 1932 op Leica’s succes met de Contax I. In hun ogen bouwden ze het beste toestel van de wereld. In 1936 probeerden ze het nog eens met de Contax II die de onbetrouwbaarheid van de ‘I’ moest doen vergeten. Vanuit een bijna tegengestelde filosofie produceerden Leitz en Zeiss topklasse camera’s.

De LEItz CAmera ontwikkelde zich tot systeem camera. In 1930 komt de Leica II met gekoppelde ingebouwde afstandsmeter en verwisselbare objectieven.

Een Leica IIIa met 50mm f:2 naast een Nikon D3 met 50mm f:1,4.

Als persfotograaf ben je, het voor je imago, bijna verplicht te fotograferen met een Nikon D3 of Canon EOS-1D. Vanaf de jaren 30-tig t.e.m. de fifties van vorige eeuw, fotografeerde de Europese pers meestal met Leica, Contax of Rolleiflex. Henri Cartier Bresson , door velen beschouwd als de grootste persfotograaf van de 20-ste eeuw, fotografeerde met Leica. Op de verschillende foto’s zie je hem aan het werk met één Leica en een klein tasje aan zijn schouder. Een heel verschil met de grote fototassen waarmee je sommige huidige (pers)fotografen ziet sleuren. HCB fotografeerde meestal met een 50mm, soms met een 35mm en heel soms met een 90mm. Deze foto is, in 1963, in Cuba door René Burri van HCB genomen terwijl hij daar aan het werk was.

Less is More

Het is niet de eerste keer dat ik op mijn blog ‘Less is More’ schrijf. Misschien komt dat wel omdat ik graag met Leica fotografeer. Ik denk dat Oskar Barnack het zag als: ‘Iets is perfect als er niets meer kan worden weggelaten.’ Zijn Leica’s waren zo eenvoudig van opzet dat er haast niets stuk kon. Door die eenvoud waren ze heel betrouwbaar. Mijn Leica III werkte nog na meer dan 60 jaar, zonder ooit hersteld te zijn. Omdat ik het toestel daadwerkelijk wilde gaan gebruiken, heb ik het laten reinigen, smeren en afstellen . Elk jaar neem ik me voor mijn IIIa intensiever te gebruiken maar verder dan enkele filmpjes kom ik niet. De latere Leica M met zijn betere zoeker en ingebouwde lichtmeter is zoveel handiger en werkt sneller. Zonder (ingebouwde) lichtmeter mis ik controle en zekerheid. Is het nu 1/125sec met f:5.6? of 8? of … zit ik er helemaal naast? Stresssss ……

Zo’n oude Leica heeft wel wat eigenaardigheden. Zo is er een aparte knop vooraan voor de trage sluitertijden tussen 1/20 en 1 seconde. De ronde venstertjes links en rechts van de zoeker zijn van de afstandsmeter.

Achteraan zie je twee venstertjes om door te kijken. Het linkse (met dioptrie instelling) is van de afstandsmeter, het rechtse is van de zoeker. De diafragma’s hebben de waarden 2, 2.2, 2.8, 3.2, 4.5, 6.3, 9, 12,5 de sluitertijd kan je instellen op 1/20, 1/30, 1/40, 1/60/ 1/100, 1/200, 1/500, 1/1000. Het is eerst in 1957 dat Leitz de huidige sluitertijden op het 3e type van de Leica M3 gebruikt

Een film laden is een kunst op zich. Leitz verkocht een speciaal sjabloon om een lange tong van 10 cm aan een 35mm film te snijden. Doe je dat niet dan trek je je film gemakkelijk aan flarden. Dat sjabloon heb ik niet en is stinkduur op eBay. Gelukkig is er een trucje. Bij het laden schuif je de film tussen de aandrukplaat en een visitekaartje. Eens de film op zijn plaats zit haal je het kaartje weg en klaar is kees. In theorie dan toch, want een tijdje geleden maakte ik in Doel, een reportage met mijn IIIa en kreeg er geen nieuwe film op. Gelukkig had ik nog een wegwerp toestel bij zodat ik toch verder kon fotograferen.

De Perfecte Camera.

Zeiss Ikon bracht als reactie de Contax I op de markt.

De Contax voelt robuust aan en is goed doordacht. Zo heeft hij maar 1 knop (vooraan links van de lens) om de sluitertijden in te stellen. De verwisselbare lenzen hebben een bajonet vatting terwijl de Leica’s een schroefvatting hadden. Toch was het verwisselen van de objectieven niet zo eenvoudig. Er is namelijk een binnen- en een buiten-bajonet waardoor het verwisselen van objectieven alleen op papier sneller was dan op de Leica.

Afstandsmeter en zoeker zijn zoals bij Leica apart. In tegenstelling tot de Leica heeft de afstandsmeter geen dioptrie-instelling. Zijn afneembare rug maakt het filmladen gemakkelijk. Je kan zelfs links en rechts een filmcassette steken zodat je de belichte film niet hoeft terug te draaien. Het gordijn van de gordijnsluiter is in metaal terwijl het bij Leica in stof is. Als je met een Leica in de zon loopt moet je steeds een kapje op de lens zetten, anders riskeer je dat je lens dienst doet als brandglas en een gaatje in het gordijn brandt.

Filosofie

Oskar Barnack, de ontwerper van de Leica, had de mechaniek eenvoudig gehouden ten koste van het gebruikers comfort. Bij Zeiss stond het gebruikersgemak op de eerste plaats ten koste van een ingewikkelde mechaniek. Door de complexe mechaniek was de Contax I erg onbetrouwbaar. Zeiss zet dit in 1936 recht met de Contax II.i

De Contax II en III

De Contax is duidelijk ontworpen door ingenieurs, de Leica door een begenadigd ‘knutselaar’. De Contax II met Sonnar 5cm 1:2 weegt 774g de Leica IIIa met Summar 5cm 1:2 628g. Die ± 150g verschil tussen de 2 camera’s zijn het gevolg van de eenvoud bij de Leica en het complexe bij de Contax. Zeiss moest dan ook de Leitz patenten omzeilen.

Ik ben me bewust dat ik vele Leica liefhebbers tegenspreek, maar de Contax II en III waren vergeleken met de Leica, betere toestellen. De verschillen tussen de Leitz en Zeiss, Leica en Contax waren groter dan de de verschillen tussen bijvoorbeeld Nikon en Canon.

Verzamelwaarde

Momenteel zijn oude Leica’s veel meer waard dan Contax-en. Er worden dikwijls astronomische prijzen betaald voor Leica toestellen en lenzen. Nieuw zijn ze ook zeer prijzig.

Olympia Sonnar 18cm f:2.8 (spelen van 1936 in Berlijn)

Van de Olympia Sonnar zijn er voor de Contax (voor en na de oorlog) een 700- 800 gemaakt. Je kan deze versie ‘ extreem raar’ noemen. Moest er Leica in plaats van Zeiss op staan dan was hij zeker meer dan 10.000€ waard.

In 1966 ging ik fotografie studeren en had toen een vóóroorlogse Contax II, met Sonnar 5cm 1:2, Biogon 3,5cm 1:2.8, een Sonnar 13,5cm 1:4 en de bovenstaand Olympia Sonnar. De camera met de 3 objectieven zijn me ontstolen, de 1,780kg wegende Sonnar heb ik nog steeds.

Hoewel mijn vader een Contax II en een Leica IIIa had, herinner ik me alleen dat hij met de Leica fotografeerde. Later dat jaar kocht ik een Pentax Spotmatic en als we samen onze dias projecteerden was het duidelijk dat de Japanners hun achterstand hadden ingelopen. Zeiss is de uitvinder van de ontspiegelingslaag (coating) en heeft in 1935 een octrooi gekregen voor een coatingprocédé dat reflectie op glazen vlakken tot een minimum beperkt houdt. De oude Leica en Zeiss lenzen die ik heb hebben deze laag nog niet, maar de Pentax Spotmatic wel. Die coating maakt een enorm verschil.

Sint Lazarusstraat protesteert tegen overlast van ongedierte (Contax II Biogon 3,5cm op Tri-X eind jaren 70-tig)

Sint Lazarusstraat. De buurt protesteert tegen overlast van ongedierte (Contax II Biogon 3,5cm op Tri-X eind jaren 70-tig)

Reportage camera

In de zelfde periode heb ik, met de Contax, nog foto’s van een optreden gemaakt.

Ik was uitgenodigd door Miek en Martine.

De dame in het publiek kijkt niet op het schermpje van haar digitale camera. Die bestonden toen niet. Ze kijkt naar haar flits kijkt om te zien welk diafragma ze moet instellen.

Het was allemaal erg braaf, dit is het wildste moment dat ik heb.

Miek (of Mick?)

1954

M3 met Summilux 50mm van Eliot Erwitt. Op de terugwindknop is een hendeltje gemonteerd om sneller de film te kunnen terugwinden

Verschillende Japanse bedrijven hadden min of meer kopieën van de Leica en Contax gemaakt. De gekendste is de Nikon waarvan het uiterlijk geinspireerd is door Contax en de sluiter door Leica. In 1954 komt Leitz met de Leica M3. Dit toestel betekende het begin van het einde voor de meetzoekercamera’s. De andere fabrikanten investeren niet meer in een M3 concurent. Het volgende decenium palmt de spiegelreflex de markt van de meetzoekercamera’s in.

Leica M6 TTL met Summicron 35mm en motor en Leica M7 met 50mm Summicron. De M6 heeft een zwarte chrome toplaag de M7 een zwarte laklaag.

Dit zijn mijn werkpaarden, hiermee fotografeer ik het meest. Op de M6 heb ik de naam LEICA en het rode Leica logo met gaffer overplakt. Dat maakt het toestel discreter. Deze toestellen zijn de rechtstreekse erfgenamen van de M3 van 1954. Vergelijk de foto van de M3 met die van de M6 TTL en M7. Je moet een kenner zijn om de verschillen op te merken. Bij Leica tikt de klok zeer traag.

Leica M toestellen

  • M3 (1954 – 1966)
    • lenzen hebben nu een bajonet (bij Leica III was het schroefdraad)
    • heldere zoeker (0.91 vergroting) met ingespiegelde kaders voor 50, 90 en 135mm objectieven. (Dit had niemand hen voorgedaan)
    • de kaders veranderden automatisch bij het monteren van de betreffende lens. (Dit had niemand hen voorgedaan)
    • de kaders hadden een parallax correctie. (Dit had niemand hen voorgedaan)
    • meetzoeker (zoeker en afstandsmeter zijn samengebracht) zoals reeds in de Contax II
    • eenvoudiger films laden in vergelijking met de Leica III. Maar bij de Contax I, II en III was het filmladen nog steeds eenvoudiger.
    • 1 sluitertijden knop voor snelle in trage tijden reeds aanwezig in de Contax II
    • een transporthendel tegenover een draaiknop bij de Leica III
  • M2 (1958 – 1967)
    • zoeker met 0.72 vergroting en met kaders voor 35, 50 en 90mm objectieven
  • M4 (1967 – 1975)
    • een schuinstaande terugwind hendel tegenover een rechte knop zoals op de vorige M’s en III modellen (dezelfde terugwindknop als op bovenstaande foto)
  • M5 (1971 – 1975)
    • een ander model, groter en met ingebouwde lichtmeter. Het toestel wordt niet aanvaard en verkoopt zeer slecht.
  • M4-2 (1978 – 1980)
    • de CEO van Leitz Canada overtuigt Leitz Duitsland de M niet stop te zetten en de productie verhuist naar Canada.
    • er kan nu een motor op gemonteerd worden
    • iets goedkopere afwerking
      • het Leica embleem wordt niet meer gegraveerd
      • de chroomlaag is dunner
      • de zwarte lakversie wordt vervangen door een zwarte chroom versie
  • M4-P (1981 – 1987)
    • kaders in de 0.72 zoeker voor 28/35/50/75/90/135mm objectieven
  • M6 (1984 – 1999)
    • ingebouwde lichtmeter
  • M6 TTL (1998 – 2002)
    • TTL flitslichtmeting
    • de sluitertijden knop draait nu in dezelfde richting als de leds in de zoeker aangeven
    • de sluitertijdenknop is groter
    • het camerahuis is enkele mm hoger
    • eerst alleen met zoeker vergroting 0.72 later ook met
      • zoekervergroting 0.85 en kaders 35/50/75/90/135
      • zoekervergroting 0.58 en kaders 28/35/50/75/90
  • M7 (2002 en nog steeds in productie)
    • diafragma voorkeuze
    • een electronische sluiter
      • van 4 seconden tot 1/1000 s in manueel
      • tot 32 seconden in diafragma voorkeuze
      • 1/60 en 1/125 werken mechanisch (zonder batterijen)
    • aan/uit knop
    • door het tegengaan van interne reflecties is de zoeker is nog helderder geworden
  • MP (2003 en nog steeds in productie)
    • geen TTL flitsmeting
    • terug kleine sluitertijdenknop die in de oorspronkelijk (pre M6 TTL) richting draait
    • zelfde (lagere) hoogte van het camerahuis als M3/2/4/4-2/4-P/6
    • geen filmterugwindslinger maar knop zoals op M3/2

Klik op De Duiker, zijn hand en de kleine reuzin, om een fotoreportage gemaakt met de M6 en M7 te bekijken.

En Contax?

Tussen 1975 en 1978 zijn er geen M’s genaakt. Door de productie van de M4-2 naar Canada te verhuizen is Leitz gered. Want hun R – reeks (reflex) verkocht onvoldoende en is ondertussen afgevoerd. De M’s worden ondertussen terug in Duitsland gefabriceerd. De M7 en MP zijn ook À La Carte te bestellen. Als je een auto koopt kan je toch ook kiezen tussen verschillende uitrustingen. Kyocera (=Yashica en eigenaar van de Contax naam) heeft in 1996 nog de Contax G1 en 2 uitgebracht met autofocus en een prachtige reeks hoogwaardige lenzen.

In 1996 heb ik op Fotokina een Contax G in mijn handen gehad. De zever liep uit mijn mond. Alleen de zoeker viel tegen, die was nogal donker. Ze worden niet meer geproduceerd.

In 1998 keek ik voor het eerst door de zoeker van een Leica M en was verkocht dit was de beste zoeker die ik ooit gezien had. Dit toestel wou ik hebben.

Toch is het Zeiss/Contax verhaal nog niet helemaal afgelopen.

Foto © Zeiss Ikon

Zeiss Ikon verkoopt een meetzoeker camera en objectieven met M bajonet. De zoeker zou nog beter zijn dan die van een M. Ze worden gefabriceerd door Cosina die ook Voigtländer maken.
Met de komst van de digitale M8 en M9 en M9P gaat het Leica, na een lange tijd van financiële problemen, weer voor de wind. Het meetzoeken concept en het eenvoudige gebruik, spreekt nog steeds fotografen aan.

Deel 1: The Roaring Twenties

Over Flash

Mijn eerste foto's maakte ik nog voor ik een tiener was. Ondertussen is het een passie. Hoewel ik alle scheikundige processen van beeldvorming heb geleerd, ben ik nog steeds in de ban van de magie van analoge fotografie. Digitaal mag dan voordelen hebben, analoog is meer fun.
Dit bericht werd geplaatst in Fototoestellen en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

8 reacties op Een eeuw geleden begon de 35mm fotografie. Deel 2: De strijd om het beste toestel. Leica versus Contax.

  1. (D)OCULAR zegt:

    Toffe post die ik met veel interesse gelezen heb. Er zitten een paar pracht toestellen bij.
    greetz
    (d)ocular

  2. Steve Vandaele zegt:

    Prachtig overzicht dat getuigt van kennis ter zake!

  3. raymonneke zegt:

    zeer interessante reportage wegens zeer informatief en sterk gebracht ! bedankt Luc

  4. Nil zegt:

    Zaaaalig! Een tijdmachinereisgevoel 🙂 En heel mooi uitgewerkt…
    En een extra schaterlach toen ik zag dat je net die groep hebt getrokken waar ik ergens begin jaren ’80 Mick heb vervangen als drumster… Toen deed mijn tijdmachine helemaal een ongecontroleerde en oncontroleerbare salto…
    Bedankt voor dit prachtig moment!
    Komen er nog?

    • Flash zegt:

      Hoi Nil, dat is ook toevallig dat jij Mick hebt vervangen. Daar wil ik bij een koffietje meer over weten. 😉
      Een vervolg zou over reflexcamera’s moeten gaan en dat is heel ingewikkeld. Denk maar aan Exacta en dan Nikon, Pentax, Olympus, Canon, Zeiss met de Contarex tank, Leica en dan een hele reeks Yashica (later Contax), Mamiya om Topcon niet te vergeten. En waarschijnlijk vergeet ik er nog heel veel.
      F2 heeft voldoende kennis, maar ik weet niet of hij er ook zin in heeft.

  5. Nil zegt:

    Ok, da’s ’n afspraak 🙂
    Je vergeet nog Praktika, mijn eerste reflex en Zenith, de Rus… En Minolta 😛 Ik geloof dat de Jan nog ’n koppel Minolta’s heeft liggen waar hij vroeger mee trok.
    Ja, F2 wel… en waarschijnlijk ook een mooie verzameling waar je foto’s van fototoestellen kunt pakken en eventueel dingen kunt natrekken… het is ’n vraag waard. Een nee heb je en wie weet krijg je wel ’n ja?
    Ben benieuwd…

  6. Erwin zegt:

    Fantastisch in twee opzichten:

    1) Ik leer er wat van bij. Ik maak namelijk de omgekeerde beweging, ik begon digitaal en werk nu meer en meer analoog (middenformaat).
    2) Ik ken de wijk want ik ging er in de buurt naar school. Verbazingwekkend hoe de wijk toch is veranderd sinds Park Spoor Noord er is. En het optreden, waar was dat?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s