Zelf C-41 kleur-negatief-filmen ontwikkelen

Terwijl bijna iedereen zijn zwart/wit filmen zelf ontwikkelt laten de meesten hun kleurfilmen ontwikkelen in een labo. Analoge kleurenfotografie vereist dat de chemie zeer nauwkeurig op temperatuur wordt gehouden. Als je het zelf doet is dan de kwaliteit wel even goed als in het labo? Ik heb me lang laten afschrikken maar kocht onlangs een set en waagde de sprong.

Waarom analoog?

Zoals iedereen wel een uitleg heeft om digitaal te fotograferen, zo heb ik mijn redenen om analoog te fotograferen. Digitaal en analoog zijn voor mij als boeken. Ik lees ze allebei. Het spannende analoge boek heb ik nog lang niet uitgelezen. Het digitale boek vind ik wat saai. Het scheikundige verhaal vind ik spannender dan achter de computer zitten.

De droogkast en de wasmachine bieden plaats voor mijn volledige doka

Wat heb je nodig om kleurenfilm te ontwikkelen?

Het grote verschil tussen zwart/wit en kleur ontwikkeling zijn de chemicaliën en de temperatuur die bij kleur, nauwkeuriger moet zijn. Het voordeel van kleurennegatief ontwikkeling is dat het gestandaardiseerd is. Het procedé heet C-41. Terwijl elke zwart/wit film anders moet ontwikkeld worden is kleur standaard.

Hetzelfde materiaal voor kleur en wit/zwart

Temperatuur

Zwart/wit ontwikkeling gebeurt meestal bij 20ºC. In de tropen moeten ze door de warmte, dikwijls de chemicaliën afkoelen. Opwarmen is gemakkelijker dan afkoelen. Het C-41 procedé werkt op 38°C het ontwikkelen duurt 3,15min. Hoe hoger de temperatuur hoe korter de ontwikkelingstijd. C-41 is ontwikkeld om zo snel mogelijk zoveel mogelijk filmen te verwerken.

Bij het gebruik van een gewone ontwikkeltank zit er bij het ingieten en het uitgieten gemakkelijk 10-15 sec tijdsverschil naargelang het aantal filmen. Daarom verkies ik aan 30°C te werken met 8 minuten ontwikkelingstijd i.p.v. de 3 min 15 sec bij 38°. Hoe langer de ontwikkelingstijd hoe minder verschil die enkele seconden maken.

Werkwijze

  1. Ontwikkeltank voorverwarmen met water van 30ºC ‡ 0,3 gedurende 1 minuut
  2. 8 Minuten ontwikkelen bij 30ºC ‡ 0,5 gedurende 8 minuten
  3. Bleekfixeren (=Blix) bij 30ºC ‡ 0,5 gedurende 6 minuten
  4. Spoelen 6 minuten bij 30-40ºC.
  5. Stabilisator 1 minuut bij 20-40ºC

Ilford beschrijft in een handleiding voor zwart/wit ontwikkeling een alternatieve manier van spoelen, die veel minder water vergt.

  1. De ontwikkeltank vullen met water en 5 maal kiepen
  2. De ontwikkeltank vullen met water en 10 maal kiepen
  3. De ontwikkeltank vullen met water en 20 maal kiepen

Om zeker te zijn herhaal ik de derde stap.

Aanvulling op 10/01/2012
Het waterverbruik is bij de Ilford methode veel kleiner dan bij de gebruikelijke 6 minuten stromend water methode. De info over de Ilford methode heb ik van ergens op de blog van Puts. Een man die zeer methodisch werkt, maar ik vond er niets over op de site van Ilford. Googlelen op ‘Ilford wash method’ (127000 hits) leert dat je de tank tussen het kiepen en uitgieten een tijd moet laten rusten. Ilford schrijft nergens hoe lang.
In Réponses Photo (1) staat dat de chemicaliën uit de gelatine gewassen worden door osmose en niet door de mechanische actie van het water. RP raadt aan om films en barietafdrukken 6 maal achtereenvolgens gedurende 5 minuten onder te dompelen in vers water. Als het voor barrietfoto’s , waarbij de chemie niet alleen in de gelatine zit maar ook in papier drager, voldoende is om 6 maal het water te vervangen dan mag het voor film wat minder.
Door de informatie op Google en Réponses Photo spoel ik mijn films nu met onderstaande procedure.

  1. De ontwikkeltank vullen met water en 5 maal kiepen
  2. 5 minuten laten rusten en uitgieten
  3. De ontwikkeltank vullen met water en 10 maal kiepen
  4. 5 minuten laten rusten en uitgieten
  5. De ontwikkeltank vullen met water en 15 maal kiepen
  6. 5 minuten laten rusten en uitgieten
  7. De ontwikkeltank vullen met water en 20 maal kiepen
  8. 5 minuten laten rusten en uitgieten

Het duurt wat langer maar iedereen moet voor zichzelf uitmaken of hij kiest voor een kortere of voor een milieu vriendelijkere werkwijze
Einde aanvulling van 10/1/2012

Materiaal

Omdat ik regelmatig zwart/wit filmen ontwikkel, had ik het meeste materiaal al.
Ik heb enkel een nauwkeurige Paterson thermometer en NOVA bain marie met regelbare thermostaat gekocht.
Deze laatste is niet noodzakelijk maar leuk om te hebben. Bovendien was het een eindereeks, met een eindereeks prijs. 😉

3 Flesjes voor de ontwikkelaar, 2 voor de bleekfixeer en 1 voor de stabilisator. Alles staat prima uitgelegd in de handleiding

Chemie

Voor de chemie gebruik ik een 1 liter Tetenal Colortec C-41 rapid negative kit. Bij Grobet was de set niet op voorraad en heb ik drie weken moeten wachten . Eén kleurenfilm ontwikkelen op 1 uur kost 4,5€ met de set ontwikkel je er 12 tot 16 voor 21,5€. Toen ik onlangs mijn volgende set wou kopen was hij weer niet op voorraad. Ik heb dan maar enkele sets bij Fotoimpex voor 17.85€ per set gekocht. De set is bedoeld om 4 maal te gebruiken met maximum 4 filmen per keer. Aangemaakte voorraaadoplossing blijft 6 weken goed.
Set set bestaat uit:

  • Kleurenontwikkelaar
  • Bleekfixeer
  • Stabilisator
    Bij de stabilisator zit ook ‘wetting agent’ tegen droogvlekken. De bedoeling is de oppervlakte spanning van het water te breken, zodat het water van de film loopt. Een druppeltje afwasmiddel of wasverzachter doet net hetzelfde. Normaal haal ik mijn film van de ontwikkelspiraal en hang hem te drogen. Dit werkt goed als je minder dan de helft van de voorgeschreven wetting agent gebruikt. Anders krijg je ‘zeepvlekken’ op je film. Met de bijgeleverde stabilisator werkt mijn werkwijze werkt niet. Na drogen zit de film vol zeepvlekken. Je bent dus eigenlijk verplicht de film voor het ophangen tussen je vingers of een afdruiptang te halen om het overtollige water te verwijderen. Met het risico van krassen op de film.

Ontwikkeltijden

Filmen van ISO 200 en hoger blijken de chemie meer uit te putten dan minder gevoelige filmen. Om dit op te vangen verleng ik de ontwikkeltijd na elke filmontwikkeling van minder dan ISO 200 met 15 seconden en bij de anderen met 20 seconden. Dit lijkt goed te werken.

Besluit

Ik heb over een periode van 9 weken (3 weken meer dan volgens het boekje) in 6 maal (het dubbele van wat is voorgeschreven) 12 filmen ontwikkeld en de resultaten zijn minstens even goed dan in het minilab. Foto’s van de laatste 2 filmen heb ik hier gebruikt. Deze filmen zijn zelfs vervallen sinds 6/2005. De resultaten zijn prima, het is plezant en kost minder dan de helft in vergelijking met het minilab. 😉

(1) Réponses Photo n°211 pag. 74-75

Advertenties

Over Flash

Mijn eerste foto's maakte ik nog voor ik een tiener was. Ondertussen is het een passie. Hoewel ik alle scheikundige processen van beeldvorming heb geleerd, ben ik nog steeds in de ban van de magie van analoge fotografie. Digitaal mag dan voordelen hebben, analoog is meer fun.
Dit bericht werd geplaatst in Fototoestellen, Lichte- en Donkerekamer en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

6 reacties op Zelf C-41 kleur-negatief-filmen ontwikkelen

  1. Sofie zegt:

    Hoi, ik heb een vraag die jij misschien kunt beantwoorden. Iedereen aan wie ik vertel dat ik zelf mijn kleurennegatieven wil gaan ontwikkelen, verklaard mij voor gek. Zelf denk ik wel dat het lukt. Hoe moeilijk is het precies om het water continu op temperatuur te houden? En de meneer die mij het tetenal-pakket verkocht vertelde mij dat het pakket slechts 1x voor 12-16 films te gebruiken is, klopt dat of is het her te gebruiken dan wel in delen te gebruiken?
    Ik hoop dat je me kunt helpen want ik wil echt echt echt zelf gaan ontwikkelen, maar wil liever niet mijn foto’s verpesten als het zo lastig is (alhoewel ik nu nog rolletjes met onzin heb omdat ik niet direct goede foto’s zelf wil ontwikkelen; stel dat het mis gaat..).

    Groetjes, Sofie.

    • Flash zegt:

      Hoi Sofie,

      Hoe moeilijk is het precies om het water continu op temperatuur te houden?
      Zelf gebruik ik een bain Marie die met een thermostaat op temp. (30C) wordt gehouden. Dat is natuurlijk gemakkelijk. Ik heb gekozen voor 30 ipv 38C omdat de tijden dan wat langer zijn en omdat het verschil met de temperatuur in de doka dan kleiner is, zodat het water trager afkoelt. Ik heb vroeger diafilm ontwikkeld zonder thermostaat en dat ging prima. Diafilm is veel kritischer dan negatieffilm.
      Ik zou alle flessen met producten in een grote (afwas)kom plaatsen en daar dan warm water ingieten. De temperatuur meten in de fles met water of ontwikkelaar zodra die op temp. is begin je.
      C41 ontwikkeling is minder kritisch dan de meeste mensen denken, als je de negatieven scant kan je nog heel veel corrigeren.

      De meneer die mij het tetenal-pakket verkocht vertelde mij dat het pakket slechts 1x voor 12-16 films te gebruiken is, klopt dat of is het her te gebruiken dan wel in delen te gebruiken?
      Volgens de bijsluiter mag je 4X max 4 filmen tot ISO 200
      Of 3X max 4 filmen met een hogere gevoeligheid dan ISO 200
      Na het aanmaken van de chemie mag je die 6 weken gedurende.

      Gewoon aan beginnen het is niet moeilijker dan zw/w. Veel plezier

  2. valerie zegt:

    Heerlijk, eindelijk een artikel dat niet afschrikt om eraan te beginnen én met goede uitleg!
    Overmorgen naar Grobet, hopelijk is de chemieset in voorraad!

  3. HARRY VAN MIL zegt:

    IK BEN WEER ANALOOG AAN HET FOTOGRAFEREN.ZWART/ WIT FILM ONTWIKKEL IK AL NET ALS VROEGER.MAAR NU WIL OOK EEN KLEURENFILM GAAN ONTWIKKELEN.HOE MOET IK TE WERK GAAN EN WAAR KAN IK NOG GEMICALIEN KOPEN? ALVAST BEDANKT!HARRY

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s